अनलाइन ठगीले प्रायः प्रविधिभन्दा बढी मानिसका भावनाहरूलाई निशाना बनाउँछ—इनामको लोभ, डर, हतार वा परिचित व्यक्तिको नक्कल। त्यसैले डिजिटल सुरक्षाको सबैभन्दा बलियो नियम जटिल पासवर्ड मात्र होइन, एकछिन रोकिएर सोच्नु हो। परिवारमा खुला रूपमा कुराकानी हुने हो भने शंकास्पद सन्देशबारे छिट्टै जानकारी आदानप्रदान गर्न सकिन्छ र क्षति हुने सम्भावना कम हुन्छ।

OTP, PIN र पासवर्ड कहिल्यै साझा नगर्नुहोस्

बैंक, डेलिभरी कम्पनी वा कुनै सरकारी संस्थाले फोन वा सन्देशमार्फत OTP, UPI PIN वा कार्डको CVV माग्दैन। कोही व्यक्ति जतिसुकै विश्वासिलो देखिए पनि यी जानकारी बोलेर, स्क्रिनसट लिएर वा कुनै फारममा भरेर साझा नगर्नुहोस्। यो नियम घरका हरेक सदस्यलाई थाहा हुनुपर्छ।

लिंकमा होइन, स्रोतमा विश्वास गर्नुहोस्

सन्देशमा आएको लिंकबाट लग-इन गर्नुको सट्टा सम्बन्धित एप वा वेबसाइट आफैँ खोल्नुहोस्। सहायता आवश्यक परे एपको आधिकारिक हेल्प सेक्सन वा कार्डको पछाडि दिइएको फोन नम्बर प्रयोग गर्नुहोस्। कुनै सन्देशमा भएको लोगो, भाषा वा पठाउने व्यक्तिको नाम वास्तविकजस्तो देखिनु मात्र पर्याप्त प्रमाण होइन।

पासवर्ड र अपडेटको आधारभूत सुरक्षा

महत्त्वपूर्ण खाताहरूका लागि फरक–फरक र लामो पासवर्ड प्रयोग गर्नुहोस् र जहाँ उपलब्ध छ, त्यहाँ दुई-स्तरीय प्रमाणीकरण सक्रिय गर्नुहोस्। फोन र एपका अपडेटहरू पछि सार्न सजिलो लाग्न सक्छ, तर तिनमा प्रायः सुरक्षा सुधारहरू समावेश हुन्छन्। सार्वजनिक Wi-Fi प्रयोग गरेर बैंकिङ वा संवेदनशील काम गर्नबाट बच्नु पनि बुद्धिमानी हुन्छ।

गल्ती भयो भने लाज होइन, छिटो कदम चाल्नुहोस्

यदि गल्तीले कसैलाई आफ्नो जानकारी साझा गर्नुभयो वा पैसा पठाउनुभयो भने तुरुन्तै बैंक वा वालेटको आधिकारिक सहायता सेवामा सम्पर्क गर्नुहोस्, पासवर्ड परिवर्तन गर्नुहोस् र उपलब्ध स्थानीय साइबर उजुरी प्रक्रियाको प्रयोग गर्नुहोस्। परिवारका सदस्यहरूलाई बिना गाली वा दोषारोपण तुरुन्तै जानकारी दिन सक्ने वातावरण बनाउनुहोस्। समयमै दिइएको सूचना धेरैपटक सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा बन्न सक्छ।

आजको सानो कदम: घरमा पाँच मिनेटको नियम बनाउनुहोस्—कुनै पनि शंकास्पद सन्देश आएमा पहिले परिवारको एक सदस्यलाई देखाउनुहोस्, त्यसपछि मात्र कुनै कदम चाल्नुहोस्।